อารัญญิกังคะ — อยู่ป่า

ความหมาย

อรัญญะ แปลว่า “ป่า” หรือ “ที่เปลี่ยว” อรรถกถานิยามเสนาสนะป่าว่าอยู่ห่างจากหมู่บ้านที่ใกล้ที่สุดอย่างน้อย 500 ชั่วธนู — ประมาณหนึ่งกิโลเมตร

วิธีปฏิบัติ

ผู้ปฏิบัติอาศัยอยู่ในป่า เข้าหมู่บ้านเฉพาะเพื่อบิณฑบาตและกิจที่จำเป็น และให้อรุณขึ้นในป่า

ระดับความเคร่งครัด

ระดับอุกฤษฏ์ให้อรุณขึ้นในป่าเสมอ ระดับกลางอนุญาตให้อยู่ใกล้หมู่บ้านได้ในสี่เดือนฤดูฝน ระดับต่ำอนุญาตในฤดูหนาวด้วย

อานิสงส์ตามคัมภีร์

• ความสงัดที่เกื้อหนุนการภาวนา
• พ้นจากรูปและเสียงที่รบกวน
• ความไม่หวาดกลัวและการยึดติดความสะดวกสบายน้อยลง
• ดำเนินตามแบบอย่างพระพุทธเจ้า ผู้ประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานกลางแจ้ง

เมื่อธุดงค์ขาด

ธุดงค์ข้อนี้ขาดเมื่อผู้ปฏิบัติไปให้อรุณขึ้นในเสนาสนะในหมู่บ้าน

บริบทในปัจจุบัน

การอยู่ป่าเป็นที่มาของชื่อ “สายพระป่า” ในไทย ศรีลังกา และเมียนมา เป็นข้อปฏิบัติที่ยาก ต้องอาศัยการสนับสนุนจากชุมชน ความปลอดภัย สิทธิในการใช้ที่ดินอย่างถูกกฎหมาย และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พระสูตรยุคแรก เช่น อารัญญกสูตร (อํ. 5.181) ระบุว่าผู้คนเลือกอยู่ป่าด้วยเจตนาต่าง ๆ — มีเพียงบางส่วนที่เป็นกุศล